چه کسی کار خوب و بد را تعیین می‌کند

چه کسی کار خوب و بد را تعیین می‌کند و کار درست چیست؟

ما کار خوب را چون خوب است انجام می‌دهیم اما شما به دنبال اجر و پاداش هستید و معامله می‌کنی.

این شبهه را در دو بخش بررسی می‌کنیم:

۱. چه کسی کار خوب و بد را تعیین می‌کند و کار درست چیست؟

از کسانی که می‌گویند ما کار خوب را بخاطر خوب بودنش انجام می‌دهیم باید پرسید که چه کسی درست و غلط یا خوب و بد را تعیین می‌کند؟ معیار شما برای تعیین درست و غلط چیست؟

برای ما مسلمانان معلوم است و الله، خدای ما است و قرآن و سنت، معیار اصلی تعیین درست و غلط.

اما برای یک ملحد و ناباور، معیار تعیین کار درست چیست؟

عقل محض؟

هیچ عقلِ مادی نمی‌گوید که پول خود را به دیگران ببخشی کاری درست است مگر اینکه برایت سودی داشته باشد (سود مادی، سود روحی و عاطفی، سود شخصیتی و جلب توجه و هر سود دیگری) وگرنه شما یک بی‌عقل هستید که کاری را بدون هیچ دلیلی انجام می‌دهید.

علم تجربی؟

طرفداران نظریه تکامل که به تنازع بقا ایمان دارند. (البته این نظریه تناقضات زیادی دارد که دکتر ایاد قنیبی در مجموعه “سفر یقین” به صورت علمی آن را بیان می‌کند) پس شما لازم است افراد ضعیف و ناتوان را حذف کنی نه اینکه مخالف طبیعت باشی و دست ناتوانان و افراد ضعیف را بگیری. با کمک به دیگران، مخالف نظریه تکامل عمل می‌کنید.

به همین دلیل نیچه می‌گوید: «ناتوانان و ناتندرستان باید نابود شوند.
و می‌گوید: اینکه “هر که ضعیف بود، زیر بازویش را بگیر”، یعنی چه؟ یک لگد هم به او بزن. او گناهی از این بالاتر ندارد که ضعیف است. حال که ضعیف است، تو هم سنگی روی سرش بینداز.»

داروین هم بیان می‌کند که سیاه‌پوستان و نژاد استرالیایی باید طبق انتخاب طبیعی از بین بروند چون نژاد معیوب هستند.

همچنین این جمله که «ما کار درست را به‌خاطر درست بودنش انجام می‌دهیم» تسلسل و دور است. چرا فلان کار درست است؟ چون درست است! چرا فلانی آدم خوبی است؟ چون آدم خوبی است! این جمله سفسطه است.

مگر در نگاه ناباوری و مادی‌گرایی که قیامتی در کار نیست، نباید بیشترین لذت و استفاده را از دنیا برد چون با مرگ همه چیز پایان می‌یابد؟ پس کشتن هزار نفر با نجات هزار نفر هیچ فرقی ندارد چون آخرش یکی است. دیگر از اخلاق چه سخنی می‌گویید وقتی با انکار خدا و قیامت، اخلاقِ مطلق و خوب و بد معنایی ندارد؟

۲.آیا ناباوران، کار خوب را بدون هیچ منفعتی انجام می‌دهند؟

هر کسی که کار خوب را انجام می‌دهد نفع‌هایی برایش دارد. مثلا شخص مومن برای خدا و قیامتش این کار را انجام می‌دهد و معامله‌اش با خدا است و به دنبال تشکر و تحسین مردم و… نیست. خب حالا شخص ناباور که به خدا و قیامت ایمان ندارد، وقتی کار خوبی را انجام می‌دهد واقعا هیچ منفعتی برایش ندارد؟ قطعا خیر
او به این علت به دیگران کمک می‌کند چون از کمک کردن به دیگران، لذت می‌برد و در درونش احساس خوبی ایجاد می‌شود و احساس آرامش می‌کند. همچنین برایش عذاب وجدان هم ایجاد نمی‌شود.

حتی ایزابل آلنده نویسنده اهل آمریکای لاتین در بخشی از نوشته‌هایش به این موضوع اقرار می‌کند و می‌گوید: «صدقه دادن هیچ کمکی به فقرا نمی‌کند. ما این کار را فقط برای آرام‌کردن وجدان خودمان انجام می‌دهیم. فقرا محتاج عدالتند نه صدقه…»

اگرچه بخشی از سخنانش قابل نقد است چون صدقه با عدالت در تضاد نیست و می‌توان هم به دنبال عدالت بود و هم با دادن صدقه کمک کرد چون هرچقدر هم عدالت باشد، بخشی از جامعه در بعضی مسائل نیازمند کمک دیگران هستند، اما این بخش سخنش که “صدقه را برای آرام شدن وجدان می‌دهند” سخن درستی است. پس اینجا هم معامله‌ای صورت می‌گیرد و با چشم‌داشتی کار خوب انجام می‌شود: کار خوب در مقابل آرام‌شدن وجدان و دریافت حس خوب.

عده‌ای نیز این کار را بخاطر تشکر و تمجید دیگران یا بخاطر اینکه آدم بی‌وجدان و سنگدلی شناخته نشوند یا هر علت دیگری انجام می‌دهند.

شخص مسلمان هم به‌خاطر رضایت خدا و قیامتش این کار را انجام می‌دهد و بدنبال تشکر شخص فقیر یا تعریف و تمجید دیگران نیست. همچنین در کنارش با کمک به دیگران، حس خوبی چون آرامش را هم دریافت می‌کند اما هدف اصلی‌اش برای خدا و پاداش او است نه دریافت حس خوب یا تعریف و تمجید دیگران و یا هر علت جانبی دیگر…

پس مسلمان با خدا معامله می‌کند، شخص دیگر با نفسش معامله می‌کند و به ازای کمک به دیگران، حس خوب و از بین رفتن عذاب‌وجدان را دریافت می‌کند یا شخص دیگر معامله‌اش به خاطر دریافت توجه و تحسین دیگران است یا مشهور شدن یا هر علت دیگری. در اصل، خود معامله کار قبیح و ناپسندی نیست بلکه چیزی که بخاطرش معامله می‌کنید و هدفتان است، مهم می‌باشد.

✍نویسنده: دکتر م.ا.

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

حجاج

حجاج یازده حرف از مصحف عثمان را تغییر می دهد

شبهه: حجاج یازده حرف از مصحف عثمان را تغییر می دهد اسلام‌ستیزها به سبب داستانی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *