قالب وردپرس افزونه وردپرس

نيكی به پدر و مادر مقدم بر جهاد در راه خدا

نيكی به پدر و مادر مقدم بر جهاد در راه خدا

احسان به والدين، يک امر وجوبی است! {بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً} [۱] «به پدر و مادر احسان كنيد.» احسان به والدين، فطری است! {وَوَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ إِحْسانا} [۲] «و انسان را [نسبت] به پدر و مادرش، به احسان سفارش كرديم.»

خداوند متعال به «عدالت» و «احسان» فرمان داده است [۳]، مراعات عدالت در حيات بشری، امری وجوبی است و امر به احسان، امری مستحبی است، ليكن در خصوص احسان به والدين، امری وجوبی است و مقام محسنين از مقام عدالت‌پيشگان بالاتر است.

در مقابلِ «عدالت»، «ظلم» قرار دارد. انسان‌ها نسبت به يكديگر بايد عدالت داشته باشند و اگر فردی تخطی کرد، سزای او مجازاتی است به همان ميزان كه عدول (انحراف) كرده باشد، امّا در خصوص والدين با ديد عدالت‌گونه حق نداريم بنگريم؛ بلكه ما موظف هستيم ديدی احسانی داشته باشيم. به طور مثال – فرضاً – اگر پدر يا مادری – از روی دلسوزی و تأدیب‌ – يک سيلی به فرزندش زد، عدالت حكم می‌كند، همان سيلی به پدر يا مادر زده شود؛ ليكن در اينجا عدالت جايز نیست، بلكه با توجه به مقام و جايگاه والدين و نيز فرمان به احسان در حق ايشان، فرزند نبايد عكس‌العملی از خود نشان دهد؛ بلكه بايد سكوت كند [۴] و كينه‌ای از آنان نداشته باشد. اين حالت نشان از آن دارد كه جايگاه پدر و مادر در اسلام بسيار والاتر از آن چيزی است كه ما در نظر داريم.

در فضيلت جهاد در راه خدا، آيات و احاديث بسياری وارد شده است و علمای مسلمان نيز در اين راستا، كتاب‌های متعددی را تأليف کرده‌اند؛ ليكن چيزی كه قابل تأمل است، تقدم نيكی به پدر و مادر بــر جهاد در راهِ خداست.

عبدالله بن عمرو (رضی الله عنهما) می‌گويد: «جاء رجل إلى النبي ﷺ، فاستأذنه في الجهاد، فقال: أحي والداك؟ قال: نعم، قال: ففيهما فجاهد.» [۵]

«مردی نزد پیامبر (صلّی اللّه علیه وآله وسلّم) آمد و از آن‌ حضرت اجازهٔ رفتن به جهاد خواست. پيامبر ﷺ به او فرمودند: آيا پدر و مادرت زنده هستند؟ مرد گفت: بله. آن‌ حضرت ﷺ فرمودند: پس در خدمت به آن‌ها تلاش كن.»

در روايتی ديگر پيامبر ﷺ به آن مرد فرمودند: «تبتغى الأجر من الله؟»، از خدا طلب اجر و پاداش می‌كنی؟ آن مرد گفت: بله، آن گاه پيامبر ﷺ فرمودند: «فارجع إلى والديك فأحسن صحبتهما»، «به نزد پدر و مادرت برگرد و با نيكی با آن‌ها مصاحبت و رفتار كن.» [۶]

عبدالله بن مسعود (رضی الله عنه) می‌گويد: «سألت رسول الله ﷺ : أي الأعمال أحب إلى الله؟ قال: الصلاة على وقتها. قلت: ثم أي؟ قال: ثم بر الوالدين قلت: ثم أي؟ قال: ثم الجهاد في سبيل الله.» [۷]

«از رسول الله ﷺ پرسيدم كه كدام اعمال نزد خداوند محبوب‌تر است؟ آن‌ حضرت ﷺ فرمودند: خواندن نماز در اول وقتش، عرض كردم: بعد از آن كدام؟ فرمودند: نيكی به پدر و مادر، عرض كردم: بعد از آن كدام؟ فرمودند: بعد از آن جهاد در راه خدا.»

امام شوکانی (رحمه الله) می‌گوید: «واجب است برای جهاد از پدر و مادر کسب اجازه شود، این قول جمهور [علماء] است و [علماء] آن هنگام که پدرومادر یا یکی از‌ ايشان مانع فرزند گردند، به تحریم جهاد تأکید کردند؛ زیرا نیکی‌کردن به پدرومادر فرض عین است و جهاد فرض کفایه؛ [۸] امّا هرگاه جهاد [به علت سیطره و هجوم دشمن بر سرزمین مسلمان] فرض عین شد، اجازه لازم نیست.» [۹]

 

📚پی‌نوشت‌ها:

[۱] نک: بقره: ۸۳، نساء: ۳۶، انعام: ۱۵۱، اسراء: ۲۳.

[۲] احقاف: ۱۵.

[۳] نحل: ۹۰: {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسان}.

[۴] مادام كه والدين، فرزند را به معصيت الهی مجبور نكردند، اين عمل صدق می‌كند؛ چون بنابه حديث و قاعدهٔ مشهور «لا طاعة في معصية الله»: «در معصيت خدا اطاعتی نيست»؛ لذا اطاعت از هرکسی كه فرمان به معصيت خدا می‌دهد، جايز نيست.

[۵] صحيح البخاری، ج۴، ص۵۹ ح۳۰۰۴؛ صحيح مسلم، ج۴، ص۱۹۷۵ ح۲۵۴۹.

[۶] صحيح مسلم، ج۴، ص۱۹۷۵.

[۷] صحيح البخاری، ج۱،ص۱۱۲ ح۵۲۷ ؛ صحيح مسلم، ج۱، ص۹۰ ح۸۵.

[۸] فرض کفایه، یعنی عملی شرعی که اگر عده‌ای آن را انجام دهند، از عهدهٔ سایرین [حکم آن] ساقط می‌شود؛ مانند نماز جنازه که اگر عده‌ای – هرچند یک نفر – آن را اداء کنند، بر سایرین حکم فرض آن ساقط می‌شود. تفاوت این حکم با فرضِ عین در این است که در فرض عین، همه مکلف به انجام عمل مربوطه هستند و کوتاهی در ادای این فرض، عقوبت به دنبال دارد؛ مانند: نمازهای فرض یومیه.

[۹] نيل الأوطار، الشوکانی، ج۷، ص۲۶۱.

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

پاسخ قوم لوط

تنها پاسخ قوم لوط چه بود؟

تنها پاسخ قوم لوط چه بود؟ الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على خاتم الأنبياء …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *