قالب وردپرس افزونه وردپرس

معنای زکات فطر و حکم و حکمت آن

معنای زکات فطر و حکم و حکمت آن

زکات فطر عبارت است از زکاتی کە عامل و سبب وجوب آنافطار رمضان و پایان یافتن این ماە مبارک می‌باشد. زکاتفطر را زکات فطرت نیز نامگذاری کرده‌اند و گویی این نوعزکات از فطرت انسان ناشی شدە و واجب گردیدە تا از اینطریق، نفس انسانی تزکیە شود واعمالشان خالص گردد.

فقهای اسلامی این نوع زکات را زکات سرها و زکات گردن‌هاو زکات بدن‌ها نیز نامگذاری کرده‌اند و البتە مقصود آن‌ها ازبدن در این مورد خود شخص است نە نقطه‌ی مقابل روح یاروان .

وجوب زکات فطر

جمهور علماء از سلف و خلف زکات فطر را فرضی لازمدانسته‌اند بە دلیل روایتی کە عبداللە بن عمر رضی اللە عنهماروایت کرده‌اند کە گفتە است: همانا رسول خدا صلی اللە علیهوسلم بر هر آزاد و بردە و هر مرد و زنی از مسلمانان فرضقرار دادە کە یک صاع از خرما یا صاعی از جو را بە عنوانزکات فطر بپردازند. [رواە بخاری و مسلم و ابوداود و ترمذیو نسائی و ابن ماجه]

با عنایت بە حدیث مذکور زکات فطر بر فرد فرد مسلمانان اعماز غنی و فقیر و بدوی و غیر بدوی فرض گردیدە و هیچتفاوتی در این مورد میان آنان نیست.

آیا داشتن نصاب شرط لازم برای وجوب زکات فطراست؟

جمهور و ائمە ثلاثە (شافعی، مالک، احمد) گفته‌اند تنها شرطلازم برای وجوب زکات فطر آن است کە شخص، مسلمانباشد و در عین حال بە مقدار زکات فطر واجب شده، فراتر ازقوت یک شبانە روز خود و کسانی کە نفقه‌ی آنان در روز عیدبر عهده‌ی اوست را دارا باشد. و این مقدار مازاد بر نیازهایاصلی او چون مسکن و اثاثیه‌ی نیز باشد.

امام شوکانی می‌گوید. حقیقت و قول درست همین است زیرانصوصی کە در این مورد آمده، مطلق است و بە غنی یا فقیراختصاص نیافتە است.

نگارندە معتقد است:

شارع مقدس با فرض گردانیدن زکات فطر بر هر مسلمان،چە ثروتمند باشد و چە فقیر، در ورای هدف اقتصادی، هدفیتربیتی، اخلاقی را دنبال می‌کند و آن این است که: هرمسلمان در هر حال چە در خوشی و رفاە باشد و چە درناخوشی و بدبختی بە سر می برد، انفاق در راە خدا را تمرینکند.

اجناس و کالاهایی کە فطریە از آن ها پرداخت میشود:

بە طور کلی پیرامون زکات فطر از اجناس و موادی کە فطریهدادن از آن جایز است، سە دیدگاە وجود دارد کە عبارتند از :

الف: این کە بایستی از قوت غالب هر دیار پرداخت شود ایندیدگاه، صحیح‌ترین اقوال از منظر جمهور در این موردمی‌باشد.

ب: این کە هر شخص بایستی فطریه‌ی خود را متناسب باقوت غالب خودش پرداخت کند.

ج: این کە هر شخص مختار است از هر یک از موارد مذکور(جو، خرما، کشمش، گندم، ذرت، برنج، کشک) کە می‌خواهدفطریه‌ی خویش را بپردازد.

قول راجح از منظر مولف در این مورد آن است کە : هرشخص، زکات فطر خویش را از همان قوت غالب دیار خود – و چنان چە قوت غالب او از قوت غالب دیار او بهتر است ازقوت غالب خودش – پرداخت کند.

زمان وجوب و زمان پرداخت زکات فطر

با استناد بە حدیث ابن عمر رضی اللە عنە کە گفتە استرسول خدا زکات فطر را پس از رمضان (و بە عنوان تکملە آن) فرض گردانید.

همه‌ی مسلمانان اتفاق نظر دارند کە با پایان یافتن ماهرمضان زکات فطر واجب می‌گردد اما در مورد این کە دقیقااز چە زمانی فطریە واجب می‌شود میان آنان اختلاف نظروجود دارد.

امامان شافعی و احمد بن حنبل و اسحاق و سفیان ثوریگفته‌اند: با غروب خورشید در آخرین روز از ماە رمضان،فطریە واجب می‌شود و دلیل آن‌ها آن بودە کە فلسفه‌ی وجوبزکات فطر پاکسازی و تطهیر روزه‌دار است و چون روزە باغروب خورشید در آخرین روز رمضان پایان می‌یابد، زکاتفطر نیز از همین زمان واجب می‌گردد.

اما امام ابوحنیفە گفته‌اند : زکات فطر همزمان با طلوع صبحروز عید واجب می‌گردد زیرا در واقع این عمل متعلق بە روزعید است. بە این ترتیب همانگونە کە نباید قبل از روز عیدقربان، قربانی کرد در این مورد نیز نبایستی قبل از آن کهروز عید فطر فرا برسد فطریە را پرداخت نماییم.

زمان پرداخت فطریه:

امام شافعی معتقد است: پرداخت زکات فطر از همان اولماە رمضان جایز است زیرا سبب وجوب زکات فطر، روزە وافطار آن است و همانگونە کە در مورد زکات مال، با تحققیک سبب مثل رسیدن مال بە حد نصاب می‌توان در پرداختآن تعجیل کرد در مورد زکات فطر نیز با وجود یک سبب مثلروزە می‌توانیم در پرداخت آن تعجیل نماییم.

امام احمد بن حنبل و امام مالک می‌گویند. پرداخت زکاتفطر بیش از یک یا دو روز قبل از موعد یعنی روز عید جایزنمی‌دانند.

اما نظر مولف بر این است کە برای مردم آسان‌تر و بهتر آناست کە حکم بە جایز بودن پرداخت زکات فطر پس از نیمە یاول ماە رمضان صادر گردد.

حکمت تشریع زکات فطر

از ابن عباس روایت شدە است کە گفتە است:

رسول خدا صلی اللە علیە و سلم زکات فطر را فرض گردانیدتا بدین وسیلە روزه‌دار از گفته‌های لغو وکردار ناروایی کە ازاو سر زدە پاک گردد و علاوە بر آن از این طریق غذا وخوراکی برای بینوایان تامین گردد.

بە این ترتیب حکمت و فلسفه‌ی زکات فطر دارای دو بُعد بهشرح زیر می‌باشد:

۱- بُعدی کە مربوط بە کسانی است کە ماە رمضان را روزهگرفته‌اند و احتمالا از آنان سخن لغو یا کردار ناروا و زشتیسرزدە است.

وکیع بن جراح می‌گوید: زکات فطر برای ماە رمضان همانحکم سجده‌ی سهو را برای نماز دارد یعنی بە همان ترتیب کهسجده‌ی سهو کاستی‌ها و نقایص نماز را جبران می‌کند،زکات فطر نیز کاستی‌ها و نقایص روزە را در ماە رمضانجبران می‌نماید.

۲- بُعدی کە مربوط بە جامعە و اشاعه‌ی محبت و سرور میانتمامی اقشار آن بە ویژە مساکین و نیازمندان می‌شود.

روز عید برای همگان روز شادی و سرور است و لذا شایستهاست کە این شادی را میان تمامی افراد جامعە عمومیتبخشیم. بە مقتضای این امر، دین اسلام زکات فطر را درچنین روزی (عید) فرض گردانید تا بدین وسیله، نیازمندان وفقراء از خواری و ذلت گدایی رهایی یابند و احساس کنند کهجامعە در ایام خوشی و سرور خویش آن‌ها را بە فراموشینمی‌سپرد و در مورد آن‌ها کوتاهی نمی‌کند.

دکتر یوسف قرضاوی

کتاب فقە زکات

فضیلت ماه مبارک رمضان

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

قرب خداوند

چگونه قرب خداوند را حاصل نماییم؟

چگونه قرب خداوند را حاصل نماییم؟ یکی از راە های حیاتی برای رسیدن بە خدا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *