قالب وردپرس افزونه وردپرس
خانه / ویدیو / فضیلت شب قدر و حکمت مشخص نشدن شب قدر

فضیلت شب قدر و حکمت مشخص نشدن شب قدر

فضیلت شب قدر

الحمد للە رب العالمين والصلاة والسلام على النبي المبعوث رحمة للعالمين وعلى آلە وصحبە أجمعين أما بعد:

پروردگار هستی شایستە تمامی سپاس‌ها وستایش‌هاست, واگر تمامی مخلوقات برای شکر وسپاس نعمتی از نعمت‌های اللە با هم جمع شوند نمی‌توانند شکر وسپاس نعمتی از نعمت‌هایش را آن چنان کە شایستە اوست بە جای آورند.

یکی از آن نعمت‌های بزرگ ماە رمضان است کە گناهان در آن آمرزیدە می‌شوند وبا بە زنجير كشيدە شدن شياطين عبادت در اين ماە آسان تر و دل نشين تر خواهد بود.

پس برای این کە بهره‌ی ما از روزه‌هایمان فقط گرسنگی وتشنگی نباشند باید با دل و جان بە سوی این ماە و این عبادت برویم.

ماە مبارک رمضان ماە قرآن است, در این ماە شبی است بە نام شب قدر کە تمامی قرآن در این شب از لوح محفوظ بە بیت العزّۀ در آسمان دنیا فرو فرستادە شدە است, بدین سبب این ماە از ازاهمیت خاصی برخوردار است, لذا بر آن شدیم کە مطالبی پیرامون شب قدر جمع آوری نماییم.

شب قدر

شب قدر هدیه‌ای گران قدر و نعمتی بزرگ‌ از جانب اللە عزوجل برای بندگانش است.

در این شب بزرگ پاداش اعمال نیک افزون شدە ودرهای رحمت خدا بە سوی بندگان گشودە می‌شود.

بە خاطر بزرگی این شب خداوند در قرآن سوره‌ای را بە نام آن نامیدە است وآن هم سوره‌ی “قدر” است, این سورە چنین آغاز شدە است: « إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ».

شرحوتفسير اين سوره:

۱- فرموده‌ی اللە جل جلالە « إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» یعنی: « ما قرآن را فرو فرستادیم» و این فرو فرستادن چنین است کە در آن شب کە قدر نام دارد تمام قرآن از لوح محفوظ بە بیت العزّۀ در آسمان دنیا فرو فرستادە شد, سپس در مدت بیست و سە سال دوره‌ی نبوت, قرآن بخش بخش و بە طور تدریجی بر قلب پیامبر صلی اللە علیە وسلم فرو فرستادە شد, و اللە عزوجل در قرآن در این بارە می‌فرماید: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآَنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ» «[۱]»: « ماە رمضان كە قرآن در آن فرو فرستادە شدە است، تا مردم را راهنمايي كند و نشانه‌ها و آيات روشني از ارشاد باشد و [ميان حق و باطل] جدايي افكند، پس هر كس از شما اين ماە را در يابد آن روز را روزە بدارد».

۲- فرموده‌ی اللە جل جلالە «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ» یعنی: « ما قرآن را در شب قدر فرو فرستادیم», و در وجە نام نهادن این شب بە نام شب قدر چنین گفتە شدە است:

أ‌) بدین علت است کە این شب, شبی بزرگ است و در لغت گفتە می‌شود فلان شخص بلند قدر است یعنی شخص بزرگی است. و بزرگی این شب بە خاطر بزرگی قرآن است کە در این شب فرو فرستادە شدە است.

ب‌) قدر بە معنای تنگی و فشردگی است, و آن هم بە خاطر اینکە آسمان و زمین بە علت فرو آمدن فرشتگان زیاد در این شب تنگ و فشردە می‌شود.

ت‌) گفتە شدە قدر بە معنای حکمی است کە خداوند در حق بنده‌اش مقرر می‌کند. دلیل این گفتە فرموده‌ی اللە جل و جلالە «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ»«[۲]»: «ما قرآن را در شب مبارکی فرو فرستاده‌ایم, ما هموارە بیم دهندە بوده‌ایم, در آن شب هر کار حکیمانە بیان و مقرر می‌گردد».

در این آیە بە دو مطلب بزرگ اشارە شدە است: اول: اینکە شب قدر شب مبارکی است, و مبارک بودن این شب اسباب زیادی دارد کە از جمله‌ی آنها: نزول قرآن و فرستادە شدن فرشتگان بە دنیا است, و همچنین فرود آمدن برکت و رحمت و مغفرت در آن شب و بزرگ بودن اجر و پاداش کسی کە در آن شب قیام و عبادت کند.

دوم: اینکە در شب قدر هر کار حکیمانە بیان و مقرر می‌گردد, و این امور حکیمانە شامل کارهایی است کە در طول سال آیندە انجام می‌گیرند و جزو سرنوشت یک سالە هر فرد است کە برای فرشتگان روشن وآشکار می‌شوند, و این تقدیرات کە برای فرشتگان مشخص می‌شوند شامل رزق و روزی, عمرها ومعلومات دیگری است کە بر اساس علم خداوند مقدر شدە و در لوح محفوظ برای آن سال ثبت شدە است.

۳- فرموده‌ی اللە جل جلالە «وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ » یعنی: «اي محمد» چە دانی از فضل و بزرگی بی پایان شب قدر؟».

این آیە بیانگر شأن وجایگاە بزرگ شب قدر است, تا جایی کە خداوند متعال پیامبرش محمد صلی اللە علیە و سلم را آگاە می‌سازد کە شناخت و دانش او گرچە گستردە و فراوان است ولی بە پای فضل این شب و بزرگی امر آن نمی‌رسد.

وبرخی دیگر این آیە را چنین تفسیر کرده‌اند: «وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ» یعنی: « تو چە می‌دانی شب قدر کدام است».

امام سفیان بن عیینە نظرش بر این است کە وقتی خداوند بە پیامبر با «مَا أَدْرَاكَ» مورد خطاب قرار دهد دلیل بر این است کە خداوند ایشان را از وجود آن کار آگاە ساختە است واما اگر بگوید: «وَمَا يُدْرِيكَ» يعني اينكە خداوند پیامبر را از آن کار آگاە نساختە است.

این گفته‌ی امام ابن عیینە دلیلی از سنت هم دارد و آن هم اینکە روزی پیامبر صلی اللە علیە و سلم نزد اصحابش رفت تا زمان شب قدر را بە آنان خبر دهد, اما آن دو نفر با هم کشمکش و جر و بحث کردند. پیامبر صلی اللە علیە و سلم فرمود: آمدە بودم زمان شب قدر را بە شما بگویم, ولی فلانی و فلانی با هم کشمکش کردند و خبر آن بر داشتە شد. امیدوارم این کار –یعنی پنهان ماندن شب قدر- برای شما بهتر باشد, پس شب قدر را در ۹ و یا ۷ یا ۵ شب باقیماندە از رمضان جستجو کنید «[۳]».

ودر حدیث دیگری چنین آمدە است کە پیامبر صلی اللە علیە و سلم فرمودند: شب قدر در خواب بە من نشان دادە شد، سپس یکی از همسرانم مرا بیدار کرد وزمان آن از یادم رفت «پس آن را در دهه‌ی آخر رمضان جستجو کنید «[۴]».

فائده: حکمت مشخص نشدن شب قدر؟

پیامبر صلی اللە علیە و سلم حکمت مشخص نشدن وقت دقیق شب قدر را چنین بیان نمودە اند: امیدوارم این کار –یعنی پنهان ماندن شب قدر- برای شما بهتر باشد , واین بهتر بودن بدین علت است کە جویندگان آن در تمامی اوقاتی کە امید دریافتن آن را دارند, در جستجوی آن تلاش فراوان وعبادت بیشتری انجام دهند, در نتیجە عبادت آنان بیشتر می‌شود وپاداش فراوانی برای خود کسب می‌کنند, اما اگر زمان دقیق آن مشخص بود, شاید فقط ما بە قیام آن شب اکتفا می‌کردیم, در حالی کە الگوی‌مان رسول اللە صلی اللە علیە و سلم با عمل خودشان بە ما یاد داده‌اند کە در دە شب آخر رمضان کمر همت ببندیم و با ماندن در مسجد اعتکاف کنیم تا اجر این شب بزرگ از ما فوت نشود.

مسأله: شب قدر را در چە شب‌هایی می‌توان جستجو کرد؟

بعضی از علما بنا بە فرموده‌ی رسول اللە صلی اللە علیە و سلم: «تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِى الْوِتْرِ مِنَ الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ» «[۵]» «شب قدر را در شب‌های فرد دهه‌ی آخر رمضان جستجو کنید»پ گفته‌اند: بە دلالت این حدیث شب قدر در شب‌های ۲۱ و۲۳ و۲۵ و۲۷ و۲۹ واقع می‌شود.

وبعضی دیگر بنا بە فرموده‌ی رسول اللە صلی اللە علیە و سلم: تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِى الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ«[۶]»: «شب قدر را در شب‌های آخر رمضان جستجو کنید», گفته‌اند: شب قدر در یکی از دە شب آخر رمضان است واحتمال دارد در روزهای زوج هم واقع شود زیرا در حدیثی از رسول اللە صلی اللە علیە و سلم آمدە است کە فرموده‌اند: شب قدر را در ۹ ویا ۷ یا ۵ شب باقیماندە از رمضان جستجو کنید «[۷]», وچون احتمال دارد کە رمضان ۳۰ روز باشد, ۹ شب باقیمانده‌ی آن, شب ۲۲ رمضان می‌شود و۷ شب باقیمانده‌ی آن, شب ۲۴ رمضان می‌شود و… پس در هرکدام از دە شب آخر رمضان احتمال دارد شب قدر واقع شود.

۴- فرموده‌ی اللە جل جلالە «لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ » یعنی: «شب قدر شبی است کە از هزار ماە بهتر است».

در فضیلت این شب غیر از این آیە احادیث صحیحی وارد است کە عبارتند از:

أ» رسول اللە صلی اللە علیە و سلم می‌فرمایند: أَتَاكُمْ رَمَضَانُ، شَهْرٌ مُبَارَكٌ فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَتُغَلُّ فِيهِ مَرَدَةُ الشَّيَاطِينِ لِلَّهِ فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا فَقَدْ حُرِمَ«[۸]»: «رمضان بر شما وارد مي‌شود, ماهی کە مبارك«[۹]» است, و اللە جل جلالە روزه‌ي آن را بر شما فرض نمودە است. در اين ماە درهاي آسمان باز شدە و درهاي جهنم بستە شدە و شياطين بزرگ بە غل و زنجير كشيدە مي‌شوند. و براي خدا در اين ماە شبي است كە از هزار ماە بهتر است و كسي كە از خير آن محروم ماندە پس يقينا محروم است».

ب» از أَنَسِ بْنِ مَالِك رضي اللە عنە روايت است كە گوید:دَخَلَ رَمَضَانُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی اللە علیە و سلم إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ قَدْ حَضَرَكُمْ وَفِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَهَا فَقَدْ حُرِمَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَلاَ يُحْرَمُ خَيْرَهَا إِلاَّ مَحْرُومٌ«[۱۰]» : رمضان شروع شد و رسول اللە صلی اللە علیە و سلم فرمود: « ماە رمضان فرا رسيدە و در آن شبي است كە از هزار ماە بهتر است, كسي كە از آن محروم ماند از تمام خيرها محروم ماندە است, و فقط فرد محروم از خيرات آن محروم مي‌ماند».

ج» رسول اللە صلی اللە علیە و سلم می‌فرمایند: مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ«[۱۱]»: « هر كسي كە شب قدر را از روي ايمان واميد بە پاداش الهي بە پا دارد گناهان گذشته‌اش آمرزيده‌ مي‌شود و هر كسي روزه‌ي ماە رمضان را از روي ايمان و اميد بە پاداش الهي بگيرد، گناهان گذشته‌ي او آمرزيدە مي‌شود».

در روایتی نزد امام مسلم«[۱۲]» آمدە است: مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَيُوَافِقُهَا – أُرَاهُ قَالَ – إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ : «هر كسی كە شب قدر را بر پا داشتە و آن را دريابد -و بە نظرم فرمود:- از روي ايمان و اميد بە پاداش الهي، آمرزيدە مي‌شود».

۵- فرموده‌ی اللە جل جلالە  «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» یعنی: « فرشتگان وجبریل در آن شب بە فرمان پروردگارشان از بهر هر کاری فرود می‌آیند ».

از أَبو هُرَيْرە رضي اللە عنە روايت است كە رَسُول اللَّە صلي اللە عليە و سلم درباره‌ي شب قَدْر فرمودند: «إِنَّهَا لَيْلَةُ سَابِعَةٍ أَوْ تَاسِعَةٍ وَعِشْرِينَ إنَّ الْمَلاَئِكَةَ تِلْكَ اللَّيْلَةَ فِى الأَرْضِ أَكْثَرُ مِن عَدَدِ الْحَصَى»: «شب قدر, شب ۲۷ یا ۲۹ رمضان است, و فرشتگان در روی زمین در آن شب از تعداد سنگ‌ها هم بیشتر هستند»«[۱۳]».

این آیە و حدیث مذکور نشانگر برکات و رحمات فراوان شب قدر هستند, همانطور کە فرشتگان برای حلقات قرآن می‌آیند و گرداگرد آن حلقات حلقە می‌زنند.

علمای تفسیر درباره‌ی تفسیر فرموده‌ی اللە جل جلالە «مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» گفته‌اند: در شب قدر فرشتگان برای تعیین سرنوشت یک سالە هر فردی کە خداوند برایش مشخص کردە است بە زمین می‌آیند, وآیە سوره‌ی دخان این مطلب را تأیید می‌کند کە می‌گوید: «فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ»«[۱۴]»: «در آن شب هر کار حکیمانە بیان ومقرر می‌گردد».

۶- فرموده‌ی اللە جل جلالە «سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ» یعنی: «آن شب تا طلوع صبح, شب سلامت ورحمت است».

این سلامتی مذکور در آیە شاید دو معنا داشتە باشد: اول: سلامتی از هر نوع مرض و درد, و دوم: حاصل شدن هر گونە سلامتی در دنیا و آخرت با بە دست آوردن خیرات و برکات آن شب.

پس چون در این شب انسان از تمامی بدیها و دردها سالم نگە داشتە می‌شود باید تا آن جایی کە سعی وتوانش می‌رسد کوشش کند تا اینکە از آنهایی باشد کە در این شب از جهنم رهایی پیدا می‌کنند و از عذاب آن سالم نگە داشتە می‌شوند.

رسول اللە صلی اللە علیە و سلم چون حقیقت شب قدر و ارزش آن را می‌دانستند، در دە شب آخر رمضان چنان در زندە داری شب‌های آن کوشش می‌کردند بە طوری کە هیچ وقت چنین کاری را نمی‌کردند«[۱۵]»، تا جایی کە عائشە رضی اللە عنها می‌گوید: « رسول اللە صلی اللە علیە و سلم وقتی دە شب آخر رمضان فرا می‌رسید همبستری با همسرانش را ترک می‌کردند و شب را بیدار می‌ماندند و خانواده‌اش را بیدار می‌کردند»«[۱۶]».

دعا در شب قدر

در شب قدر, شبی کە از هزار ماە بهتر است, و شبی کە هر كس از آن محروم ماند از تمام خيرها محروم ماندە است, باید هر فرد تا آنجایی کە در توان دارد بە نماز بایستد و دعا کند.

در حدیثی از عایشە رضی اللە عنها آمدە است کە گوید: گفتم ای رسول اللە اگر دانستم چە شبی شب قدر است؛ در آن شب چە بگویم؟ فرمودند: بگو: اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّى: « خدایا» تو بسیار گذشت کنندە و بخشنده‌ای و گذشت و بخشش را دوست داری, پس مرا ببخش»»«[۱۷]».

شاید بعضی تعجب کنند کە چرا از میان این همە دعا رسول اللە صلی اللە علیە و سلم دعای بخشش را انتخاب کردند؛ اگر ما حقیقت این دعا را بدانیم دیگر جای تعجبی نیست, زیرا اگر بە ما می‌آموختند کە فقط بهشت را از خداوند بخواهیم شاید بعد از عذاب در جهنم مسحق بهشت باشیم, ولی اگر ما از خداوند بخشش را بخواهیم و ما را ببخشد دیگر وارد جهنم نخواهیم شد, و خود این دعا نشانه‌ی فروتنی بندە است کە بە درگاە خداوند اعتراف می‌کند کە گناە کار است و در مقابل طاعت و عبادت خداوند کوتاهی کردە است و برای همین است کە از تە دل از خداوند بخشش می‌خواهد و دست بە دعا بر می‌دارد.

ما باید در دعاهایمان بندگی و نیازمان را بە خداوند متعال برسانیم و از تە دل دعا کنیم چون خداوند متعال دعا را از قلب غافل قبول نمی‌کند, رسول اللە صلی اللە علیە و سلم می‌فرمایند: «خواستە خود را از خدا بخواهيد در حالي كە بە قبول دعا اطمينان داريد. بدانيد خداوند از دل غافل و ناآگاه, دعا را قبول نمي‌كند»«[۱۸]».

نشانه‌های شب قدر

رسول اللە صلی اللە علیە و سلم از نشانه‌هایی کە با آن می‌توان دانست کە چە شبی شب قدر است بە ما خبر دادە است و این نشانه‌ها چنین هستند:

۱- از اُبی بن کعب رضی اللە عنە روایت است کە رسول اللە علیە و سلم فرمودند: «صبح شب قدر خورشید همانند طشتی بدون پرتو افکنی طلوع می‌کند, تا اینکە بالا بیاید»«[۱۹]». و در روایتی نزد مسلم«[۲۰]» آمدە است کە اُبی بن کعب رضی اللە عنە گوید: خورشید در آن روز در حالی طلوع می‌کند کە سفید است و پرتو ندارد.

۲- از ابو هریرە رضی اللە عنە روایت است کە گوید: ما نزد رسول اللە صلی اللە علیە و سلم از شب قدر یاد کردیم, ایشان فرمودند: « کدام یک از شما طلوع ماە را بە یاد دارد»؟, در حالی کە همانند نیمە کاسە بود»«[۲۱]».

۳- از عبد اللە بن عباس رضی اللە عنهما روایت است کە گوید: رسول اللە صلی اللە علیە و سلم فرمودند: «شب قدر شبی آرام و روشن است, کە نە گرم و نە سرد است, و صبح آن خورشید در حالی طلوع می‌کند کە قرمز رنگ و پرتوهای آن ضعیف است»«[۲۲]».

——————————————————————————–

([۱]) البقرة, آیە ۱۸۵ .

([۲]) الدخان, آیە ۴ .

([۳]) تخریج بخاری, حدیث شماره‌ی ۱۹۱۹ ومسلم، حدیث شماره‌ی ۱۱۶۷ .

([۴]) تخریج مسلم، حدیث شماره‌ی ۱۱۶۶ .

([۵]) تخریج بخاری, حدیث شماره‌ی ۱۹۱۳.

([۶]) تخریج مسلم, حدیث شماره‌ی ۱۱۶۹.

([۷]) تخریج بخاری, حدیث شماره‌ی ۱۹۱۹ ومسلم، حدیث شماره‌ی ۱۱۶۷.

([۸]) (صحیح) تخریج نسائی، حديث شماره‌ی ۲۱۰۶.

([۹]) کلمه‌ی بركت در لغت بە دو معنا مي‌آید: أ- بە معنای نما دادن وجلوە دادن ب- بە معنای زیاد کردن, کە در این جا شاید هر دو معنا را داشتە باشد چون هم جلوه‌ی اعمال بهتر و هم اجر وپاداش آن اعمال بیشتر مي‌شود.

([۱۰]) (صحیح) تخریج ابن ماجه، حديث شماره‌ی ۱۶۴۴.

([۱۱]) تخریج بخاری، حديث شماره‌ی۱۸۰۲ و مسلم, حديث شماره‌ی ۷۶۰.

([۱۲]) تخریج مسلم، حديث شماره‌ی۷۶۰.

([۱۳]) (صحیح) تخریج احمد، حديث شماره‌ی۱۰۷۴۵.

([۱۴]) الدخان, آیە ۴.

([۱۵]) تخریج مسلم، حديث شماره‌ی۱۱۷۵.

([۱۶]) تخریج بخاری، حديث شماره‌ی۱۹۲۰ و مسلم، حديث شماره‌ی۱۱۷۴.

([۱۷]) (صحیح) تخریج ابن ماجه، حديث شماره‌ی۳۸۵۰.

([۱۸]) (صحیح) تخریج ترمذی، حديث شماره‌ی۳۴۷۹.

([۱۹]) (صحیح) تخریج احمد، حديث شماره‌ی۳۴۷۹.

([۲۰]) تخریج مسلم، حديث شماره‌ی۷۶۲.

([۲۱]) تخریج مسلم، حديث شماره‌ی۱۱۷۰.

([۲۲]) (حسن) تخریج بیهقی در شعب الایمان، حديث شماره‌ی۳۵۳۶ .

دکتر صلاح الدین جوهری

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

تکفیر اهل قبله ممنوع

تکفیر اهل قبله ممنوع

تکفیر اهل قبله ممنوع امام اعظم ابوحنیفه (رح)می‌فرماید: «لا نکفر احدا من اهل القله بذنب …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *