قالب وردپرس افزونه وردپرس

تعامل با والدین چرا و چگونه؟

تعامل با والدین چرا و چگونه؟

الحمد للە رب العالمین و الصلاە و السلام علی خاتم الانبیاء و المرسلین نبینا محمد صلی اللە علیە و علی آلە و صحبە و بعد:

خداوند متعال می فرماید: ” ای انسان پروردگارت فرمان دادە است كە جز او را نپرستید و بە پدر و مادر نیكی كنید، هر گاە یكی از آن دو یا هر دوی ایشان نزد تو بە سن پیری رسیدند كمترین اهانتی بدیشان نكن و بر سر ایشان فریاد مزن و با احترام با آنها سخن بگو(۲۳). بال تواضع و فروتنی را برایشان فرود آور و بگو پروردگارا، همانگونە كە آنها در كودكی مرا با (مهربانی) تربیت و بزرگ كردند تو نیز آنها را مورد رحم و شفقت خود قرار بده. (۲۴: اسراء).

پدر و مادر؛ چە كسی می داند كە پدر و مادر كیست؟

پدر و مادر سبب خلقت انسان هستند و نسبت بە او بی نهایت بخشندە و سخاوتمند، پدر با انفاق و مادر با بە دنیا آوردن و مشقت هایی كە در این راە متحمل می شود این احسان و سخاوت را بە صحنە ظهور می رسانند.

نعمت خلق و ایجاد از آن آفریدگار سبحان و نعمت تربیت و بە دنیا آوردن از پدر و مادر است.

عبد اللە بن عباس رضی اللە عنە می گوید: سە آیە قرآنی بە همراە سە قرینە آمدە است كە هر یك از آنها بدون دیگری پذیرفتە نمی شود:

۱ـ” اطیعو اللە و اطیعو الرسول” (تغابن:۱۲) هر كس از پروردگار اطاعت كند و از رسول اكرم (ص) اطاعت نكند این اطاعت از او پذیرفتە نمی شود.

۲ـ “و اقیموا الصلاە و آتو الزكاه”(بقره:۴۳) هر كس نماز بخواند اما زكات ندهد نمازش پذیرفتە نمی شود.

۳ـ “ان اشكر لی و لوالدیك” (لقمان: ۱۴) هر كس خداوند را شكر بگوید اما از پدر و مادرش تشكر نكند از او پذیرفتە نمی شود.

از این رو در كتاب خداوند متعال این اندرزها تكرار و بر نیكی بە پدر و مادر و پرهیز از ترك آن تأكید و نسبت بە بی ادبی بە آنها هشدار دادە شدە است. خداوند متعال می فرماید:”تنها خداوند را بندگی كنید و هیچ كس را شریك او مسازید و بە پدر و مادر خود نیكی كنید.(نساء:۳۶) همچنین می فرماید:”و بە انسان سفارش كردیم كە بە پدر و مادر خود نیكی كند.(عنكبوت:۸) در جای دیگر خداوند عز وجل می فرماید:”و بە انسان سفارش كردیم كە بە پدر و مادر خود نیكی كند بە ویژە مادرش كە بدو حاملە شدە و هر دم بە ضعف و سستی تازە ای دچار آمدە و بە مدت دو سال او را شیر دادە است لذا هم سپاسگزار من و هم سپاسگزار پدر و مادرت باش. (بدان كە همه) بە سوی من باز می گردند. (لقمان: ۱۴).

در این آیات تشریح شدە است كە پدر و مادر جایگاە رفیع و حق زیادی بر گردن فرزندان خود دارند و در این میان مادر از جایگاە ویژە ای برخوردار است، زیرا مشكلات و مشقت های زیادی را در بە دنیا آوردن فرزند و نیز دورە های نوزادی و كودكی او تحمل كردە است. یكی از سخت ترین این مراحل، هنگام تولد نوزاد است كە جز مادرانی كە این وضع را تحمل كردە اند، كسی مقدار سختی آن را نمی داند.

در سنت رسول گرامی اسلام حضرت محمد صلی اللە علیە وسلم نیز بر لزوم نیكی و احترام بە پدر و مادر تاكید فراوان شدە و آمدە است كە خودداری از انجام این مسئولیت نیز عواقب بسیار بد و مجازات سختی در پیش دارد.

نمونە هایی از این نگاە سنت بە مسألە احترام

در این جا بە نمونە هایی از این نگاە سنت بە مسألە احترام بە پدر و مادر اشارە می كنیم:

امام طبرانی در حدیث صحیحی از رسول اللە صلی اللە علیە و سلم روایت می كند كە “خشنودی پروردگار در گرو خشنودی پدر و مادر است و خشم او نیز در گرو خشم آنان.

صاحبان كتاب های “سنن” ـ بە جز امام ترمذی ـ با سند صحیح از عبداللە بن عمرو عاص (رضی اللە عنه) روایت كردە اند كە روزی مردی نزد پیامبر آمد و گفت: آمدە ام تا با تو برای هجرت بیعت كنم و والدین خود را در حالی كە گریە می كردند بە حال خود گذاشتە ام. پیامبر خدا (ص) فرمود: بە نزد آنها باز گرد و همان گونە كە آنان را گریاندی، آنان را بخندان.

امام احمد و ابن ماجە بە نقل از معاویە بن جهمی السلمی آوردە اند كە او از پیامبر خدا برای رفتن بە جهاد و همراهی با آن حضرت اجازە خواست، رسول اللە ـ درود و سلام خدا بر او باد ـ بە او امر كرد كە بە خانە بازگردد و بە مادرش نیكی و احترام كند. هنگامی كە معاویە خواستە خود را تكرار كرد، پیامبر خدا صلی اللە علیە و سلم فرمود: وای بر تو! پای مادرت را بگیر، … وارد بهشت خواهی شد.

در صحیحین بە نقل از ابوهریرە رضی اللە عنە آمدە است، مردی بە نزد رسول اللە ـ درود خدا بر او باد ـ آمد و گفت: ای پیامبر خدا، بیشتر از همە باید بە چە كسی احترام كنم؟ رسول خدا (ص) فرمود: مادرت. مرد گفت: دیگر چە كسی؟ نبی اكرم صلی اللە علیە و سلم فرمود: مادرت. آن مرد باز هم پرسید، دیگر چە كسی؟ رسول گرامی اسلام فرمود: مادرت. او باز هم پرسید: پس از آن چە كسی؟ آن حضرت فرمود: پدرت. این حدیث دلیلی بر آن است كە احترام بە مادر و نیكی بە او باید سە برابر پدر باشد، زیرا كە او مشقات و مشكلات بیشتری را در هنگام بارداری، وضع حمل و در مدت شیردهی متحمل می شود. این سە مسألە فقط بر عهدە مادر است و پس از آن است كە پدر در تربیت فرزند با مادر همراە می شود. در آیە ۱۴ سورە لقمان هم بە شیوە ای دیگر بە این موضوع مهم اشارە شدە است:” و وصینا الانسان بوالدیە حملتە امە وهنا علی وهن و فصالە فی عامین. ( بە آدمی دربارە (لزوم احترام) بە والدینش وصیت كردە ایم (و او باید بە یاد داشتە باشد كە ) مادرش بە هنگام بارداری و بە هنگام وضع حمل مشقت فراوان كشیدە است و شیر دادنش دو سال طول كشیدە است.

در حدیث صحیحی از رسول خدا (ص) روایت شدە است كە ” اللە جل و علا روز قیامت بە سە نفر نمی نگرد، كسی كە والدینش او را نفرین كردە باشند، زنی كە خود را بە شكل مردان در آورد و دیوث (انساب بی غیرت در قبال محارمش). و سە كس نیز وارد بهشت نمی شوند: كسی كە والدینش او را نفرین كردە باشند، شرابخوار و كسی كە می بخشد و منت می گذارد. {روایت از امام نسائی، امام احمد و حاكم.

امام احمد با سند صحیح از معاذ بن جبل روایت كردە است كە وی می گوید: رسول اللە صلی اللە علیە و سلم مرا بە دە چیز سفارش نمود: برای خداوند شریك مگیر، … و مواظب باش كە والدینت تو را نفرین نكنند حتی اگر از تو بخواهند كە از نزد خانوادە و مال خودت بروی… الخ.

همان گونە كە احترام بە پدر و مادر از وصایا و تاكید پیامبر گرامی ما حضرت محمد صلی اللە علیە و سلم است، دیگر پیامبران الهی نیز در گفتار و كردار خود بر این امر تاكید كردە اند.

در سطور بالا بە برخی از اقوال آن حضرت اشاراتی داشتیم و اكنون بە برخی از افعال آن حضرت در این بارە اشارە می كنیم:

در سالی كە صلح حدیبیە امضا شد، یك بار پیامبر خدا بە همراە اصحاب و ارتش خود ـ در حدود هزار نفر ـ از منطقە ای كە قبر مادرش آمنە دختر وهب در آن قرار داشت ـ در منطقە ابواء در میان مكە و مدینە ـ آن حضرت توقف كرد، بە نزد قبر مادر خود رفت و گریە كرد؛ و همە همراهان او نیز گریستند. حضرت محمد (ص) فرمود:از خداوند اجازە خواستم كە برایش استغفار كنم، اما خداوند (جل و علا) بە من اجازە نفرمود، و اجازە خواستم كە بر سر قبرش بروم كە این اجازە را بە من داد. بنابراین بە قبرستان بروید، زیرا كە آنجا شما را بە یاد آخرت می اندازد. {امام بغوی در شرح السنە آوردە و اصل این حدیث در صحیح امام مسلم موجود است. }

ابراهیم خلیل، ابو الانبیاء و امام موحدان علیە السلام با پدرش بە لطف و نرمی و شفقت سخن می گوید ـ حال آنكە پدرش كافر بود ـ و ( در حالی كە قصد دارد او را بە سوی توحید و عبادت خالص خداوند عز و جل دعوت كند و در آن حال پدرش ضمن مخالفت با خواستە ابراهیم او را تهدید می كند كە او را مورد ضرب و شتم قرار خواهد داد و از خانە بیرون خواهد كرد ) می گوید: ای پدر! سلام بر تو! از پروردگارم برای تو طلب آمرزش خواهم كرد. (مریم/۴۷)

خداوند متعال یحیی بن زكریا را مورد ستایش قرار دادە است زیرا كە او ” بە والدین خود نیكی می كرد و ستمگر و سركش نبود” (مریم/۱۴)

در قرآن كریم سخنان متعددی از زبان پیامبران الهی علیهم السلام نقل شدە است.

سلف صالح امت اسلامی نیز بر این مسألە بسیار تاكید داشتە و خود بیشتر از دیگران بە والدین خود احترام و نیكی می كردند.

ابو هریرە رضی اللە عنە هر گاە قصد خروج از خانە را داشت با مادرش وداع می كرد و می گفت: السلام علیكم و رحمە اللە و مادر نیز پاسخ می داد، و علیك السلام ای فرزندم و رحمە اللە و بركاته. آن صحابی جلیل القدر نیز می گفت: خداوند تو را مورد رحمت قرار دهد بدان سبب كە تو در كودكی مرا تربیت كردە ای و مادر نیز پاسخ می داد كە خداوند نیز تو را مورد رحمت خویش قرار دهد كە در بزرگ سالی ات مرا احترام می كنی.

مادر عبداللە بن مسعود رضی اللە عنە نیز شبی از پسرش خواست كە اندكی آب برایش بیاورد. عبداللە رفت و با آب باز آمد، اما مادرش بە خواب رفتە بود، عبداللە از بیدار كردن مادر خودداری كرد، مبادا كە سبب ناراحتی او فراهم آید و از آنجا دور هم نشد، مبادا كە بیدار شود و آب بخواهد و عبداللە نباشد، بە همین علت تا صبح بر بالین مادرش ماند تا آنكە بیدار شود و آب بنوشد!

ابن حسن تمیمی (رحمە الله) نیز قصد كشتن عقربی را داشت، عقرب بە داخل خانە رفت و در سوراخی پنهان شد. او هم با انگشت خود جلوی سوراخ را گرفت. عقرب او را نیش زد. از او پرسیدند چرا چنین كردی؟ گفت: از آن ترسیدم كە از سوراخ خارج شود و مادرم را نیش بزند.

ابن عون المزنی دیگر سلف صالحی است كە در این زمینە داستان مشهوری دارد. روزی مادرش او را فرا خواند. ابن عون با صدای بلند بە مادرش جواب داد تا آنكە صدایش را بشنود. او از اینكە صدایش را بلند كردە بود، ناراحت شد و بە همین خاطر دو غلام خود را آزاد كرد.

ما در این جا فقط بە چند نمونە اشارە كردیم و حال آنكە داستان های زیادی از احترام سلف صالح بە والدین گزارش شدە است و مقصود ما فقط بیان نمونە هایی از این قبیل بود.

اگر بە خود و اطراف خود نگاهی بیندازیم، كوتاهی و قصور زیادی در این بخش ملاحظە خواهیم كرد و گاهی خدای ناكردە برخی گرفتار عقوق والدین می شوند. از خداوند متعال می خواهیم كە ما را ببخشد و از این كار حرام مصون بدارد.

نفرین پدر و مادر ابعاد و مظاهر گوناگونی دارد كە گاهی مردم از شناخت آن عاجزند. از جمله، فرزند بە بهانە ای مانند بە دست آوردن مال زیاد یا بالا رفتن سطح تحصیلات یا جایگاە اجتماعی در مقابل پدر و مادرش تكبر كند.

یكی دیگر از مواردی كە ممكن است نفرین والدین را در پی داشتە باشد، خودداری فرزند از بر طرف كردن نیازهای مالی پدر و مادر است كە گاهی آنان را مجبور بە گدایی می كند.

از موارد دیگر این است كە فرزندی دوست یا همسر یا خودش را بر پدر و مادرش ترجیح دهد. همچنین بكار بردن نام آنها بدون احترام ـ چنانچە آنها این كار را زشت بدانند ـ می تواند سبب رنجش و عصبانیت آنها شود.

برخی مردم نیز فراموش می كنند كە پدر و مادرشان بر گردن آنان حق دارند و بە همین سبب هیچ گاە بە فكر ادای دَین خود بە آنان نمی افتند. آیا كسی كە مورد نفرین پدر و مادرش قرار گرفتە است، نمی داند كە احترام و نیكی بە پدر و مادر ضروری و واجب است و او مدیون آنهاست و فقط كسی این حق والدین بر خود را انكار می كند كە ستمگر و ناسپاس است و چە بسا كە درهای توفیق و رحمت بە رویش بستە است و حال آنكە ممكن است تمام دنیا را در اختیار داشتە باشد؟!

مادری كە نە ماە جنین را در داخل جسم خود نگە می دارد و در این مدت هر روز سختی های تازە ای متحمل می شود، و هر چە قدر كە جنین بزرگ تر می شود، مادر ضعیف تر می شود و وضع حمل نوزاد نیز سختی های زیادی برای مادر دارد كە گاهی تا سر حد مرگ عذابش می دهد. آن مادر فقط امیدش بە این فرزند نو رسیدە است. او را زیبایی دنیا می داند و تعلق خاطرش را بە دنیا بیشتر می كند و بە همین سبب شبانە روز بە او خدمت می كند و دائما نگران بهداشت و سلامت و تغذیە اش است و خود در این میان چە شب ها كە بیدار می ماند و دست ها و سینە اش مركب نوزادند و خود گرسنە می ماند تا فرزندش سیر شود، خود شب ها را بیدار می ماند تا او آرام بخوابد. چنان بر فرزندش مهربان است كە وصف شدنی نیست، هر گاە از او دور شود، دعایش می كند، هر گاە از مادر كنارە می گیرد، مادر با نرمی فرایش می خواند. اگر مشكلی برایش پیش آید، مادر را بە فریاد می خواند. فرزند در دورە كودكی چنین می اندیشد كە همە خوبی ها نزد مادر است و اگر مادر او را بە سینە خود چسباند و محكم در آغوش گرفت، دیگر هیچ مشكلی ندارد.

آیا مادر بعد از این همه، سزاوار بی احترامی هست؟

بار الها! تو بخشندە و مهربانی.

اما دربارە پدر! فرزند مایە بخل و ترس اوست! شبانە روز كار و تلاش می كند و همە گونە سختی را تحمل می كند تا لقمە نانی بە كف آرد و در دهان فرزند بگذارد. هنگامی كە فرزند بە نزد او می رود، بە نرمی با او برخورد می كند و هر گاە بە سوی او می نگرد، لبخند می زند و هر گاە بە نزد او می رود بە او دل می بندد و او را محكم در آغوش می گیرد. همە مردم را از پدر خود می ترساند! و آنان را تهدید می كند كە پدرش با آنها چكارها خواهد كرد! آیا پس از این همە پدر سزاوار نافرمانی و بی احترامی و اهانت است؟!

از ذلت و خواری بە خداوند متعال پناە می بریم.

هنگامی كە والدین متوجە سركشی و نافرمانی فرزند می شوند، چە بسیار كە ناامید و افسردە می شوند. آنها امیدوار بودند كە از فرزند خود نیكی ببینند و آرزو داشتند كە او حق شناس باشد، اما فرزندشان اكنون آنها را تحقیر می كند و ناتوانی های دورە كودكی خود را از یاد می برد یا آنكە نادیدە می انگارد و بە جوانی حال خود مغرور می شود و تحصیلات و فرهنگ و جایگاە و موقعیت و منزلت اجتماعی خود را بە رخ آنها می كشد و با رفتار و كردار و گفتار ناسنجیدە آزارشان می دهد. با بی ادبی و كلمات اهانت آمیز با آنان سخن می گوید و مدام آنان را تحقیر می كند. پدر و مادر در آرزوی زندگی او هستند و او مرگ آنان را می خواهد. چنان رفتاری از فرزند بد بروز می كند كە پدر و مادر آرزو می كنند ای كاش عقیم بودند. نیكی بە حال آنان دل می سوزاند و مروت در حق آنان گریە می كند.

ای كسانی كە عاقل و دانایید! هوشیار باشید. مبادا در حق پدر و مادر كوتاهی كنید، زیرا این كار عاقبت بسیار بدی دارد. هر چە در توان دارد در احترام بە آنان كوتاهی نكند، چرا كە ممكن است آن دو از دنیا بروند و آن گاە دیگر پشیمانی سودی ندارد. آری! احترام و نیكی بە والدین صفت انسان های كریم است. حتی اگر شریعت نیز بر این صفت تاكید فراوان نمی داشت، باز هم خصلت نیك و پسندیدە همە انسان ها بود.

علاوە بر آنكە هر فطرت پاكی ارزش این خصلت را می داند، احترام بە پدر و مادر كفارە گناهان و موجب كسب پاداش اخروی و جلب خشنودی آفریدگار منان است. احترام بە والدین همچنین موجب استجابت دعاست. با این كار دل ها شادمان می شود و زندگی زیبا می گردد و پس از مرگ نیز نام نیك بە یادگار می ماند.

خداوندا! ما و پدران و مادران ما را بیامرز و بدان سبب كە ما را در كودكی پروراندە اند، آنان را مورد رحمت و عنایت خویش قرار دە و لطف و پاداش خود را كە بە بندگان صالح خود عنایت می كنی، از آنان دریغ مدار.

درود و سلام خداوند بر محمد و آل و یاران محمد باد.

خالد بن عبد الرحمن الشایع

ترجمه: ام طە ناوی

منبع : سایت نوار اسلام

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

رفتارهایی که مردم دوست دارند

رفتارهایی که مردم دوست دارند و آن‌هایی که دوست ندارند

رفتارهایی که مردم دوست دارند و آن‌هایی که دوست ندارند هدف اینجا بحث و گفتگو …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *