قالب وردپرس افزونه وردپرس

آداب هدیه دادن به دیگران در سنت نبوی

آداب هدیه دادن به دیگران در سنت نبوی

هدیه، بخشش و صدقه تملیکی بلاعوض در حال حیات هستند.

می‌توان هدیه را پذیرفت اگر هیچ شبهه‌ای دال بر حرام بودن آن وجود نداشته باشد. و در حدیث صحیح آمده است که پیامبر (ص) چنین فرموده: «اجيبوا الداعي، ولا تردوا الهدية، ولا تضربوا المسلمين» (رواه أحمد). یعنی: دعوت را بپذیرید و هدیه را رد نکنید و مسلمانان را کتک نزنید.

و در حدیثی دیگر می‌فرماید: «من آتاه الله شيئاً من هذا المال من غير أن يسأله فليقبله فإنَّما هو رزقٌ ساقه الله إليه» (أحمد).

یعنی: هرکس از این دارایی دنیا چیزی برایش آمد بدون اینکه آنرا گدایی کرده باشد، باید آنرا بپذیرد، چون آن رزق و روزی است که خدا برایش فرستاده است.

از جمله اخلاق نیک و پسندیده پیامبر (ص) اینکه، هرگاه برایش هدیه‌ای می‌آمد، افرادی را که با او بودند شریک می‌کرد، مثلا یک بار ظرفی پر از شیر برایش فرستاده بودند که او نیز اهل صفه را فراخواند.

پیامبر(ص)هرگاه نخستین ثمر میوه‌ها را برایش می‌آوردند، آنرا به افراد مسن صالح می‌داد، و قسمتی را هم به خردسالان اختصاص می‌داد. ابوهریره روایت کرده است که نخستین ثمر را برای پیامبر (ص) می‌آوردند، و او می‌گفت: «اللهم بارك لنافي مدينتنا، وفي مُدِّنا، وفي صاعنا وفي ثمارنا، بركةً مع بركةٍ» (مسلم).

یعنی: پروردگارا! در شهر ما، و در مُدّ و صاع ما، و در ثمرها و میوه‌های ما، برکت بیانداز. و سپس آنرا به کوچکترین بچه‌هایی می‌داد که آنجا حضور داشتند (مسلم).

پیامبر (ص) با هدیه دادن میان مسلمانان اُلفت و محبت ایجاد می‌کرد، و برخی اوقات کسانی بودند که تازه مسلمان شده بودند و هنوز نسبت به مسلمانان چیزهایی در دل داشتند، که پیامبر (ص) مدام و پی‌در‌پی به آنان هدایا می‌داد تا آنان را راضی می‌کرد.

پیامبر (ص) مدام به نزدیکانش هدیه می‌فرستاد و همیشه یادی از خدیجه می‌کرد، و هرگاه گوسفندی ذبح می‌نمود می‌فرمود: «أرسلوا بها إلى أصدقاء خديجة».(مسلم) یعنی: برای دوستان خدیجه هم بفرستید.

پیامبر(ص)همیشه که هدیه را می‌پذیرفت در مقابل آنرا جواب می‌داد و بدل آن چیزی را می‌فرستاد. در حدیث آمده است که: «كان يقبل الهدية ويثيب عليها» (رواه البخاري)

مبادله کردن هدیه از جمله شکر مخلوق بحساب می‌آید، همانگونه که در حدیث آمده: «لا يشكر الله من لا يشكر الناس».(أحمد) یعنی: کسیکه مردم را ستایش نکند، خدا را هم ستايش و پرستش نمی‌کند.

و هرگاه کسی چیزی نداشت که به هدیه دهد، برای طرف دعای خیر کند، همانطور که پیامبر(ص)فرموده است:( مَنْ صُنِعَ إِلَيْهِ مَعْرُوفٌ فَقَالَ لِفَاعِلِهِ : جَزَاكَ اللَّهُ خَيْرًا . فَقَدْ أَبْلَغَ فِي الثَّنَاءِ ) (رواه الترمذي).هرکس برایش کار خوبی انجام داده شد، و به انجام‌دهنده بگوید: خدا تو را جزای خیر دهد، نهایت ستایش و ثناء را گفته است.

چه کسی به هدیه مستحق‌تر است

از عائشه(رض) روایت است: (قلت یا رسول الله إن لی جارین فإلی أیهما أهدی؟ قال: إلی أقربهما منک بابا) «گفتم: ای رسول خدا دو همسایه دارم به کدامیک از آنها هدیه بدهم؟ فرمود: به همسایه‌ای که درب منزلش به خانه‌ات نزدیکتر است».(البخاری)

پشیمان شدن از هدیه و خریداری آن جایز نیست

از ابن عباس(رض) روایت است که پیامبر(ص) فرمود: (لیس لنا مثل السوء، الذی یعود فی هبته کالکلب یرجع فی قیئه) (البخاری) «(ذکر کردن و زدن) مثال زشت شایستة ما نیست، ان کسی که از هدیه‌اش پشیمان می‌شود، مانند کسی است که استفراغش را می‌خورد».

پدر در پشیمان شدن هبه به فرزندش مستثناست

ابن عمر و ابن عباس بطور مرفوع از پیامبر(ص) روایت کرده‌اند که فرمود:

(لایحل للرجل أن یعطی العطیة ثم یرجع فیها، إلا الوالد فیما یعطی ولده) (رواه اصحاب السنن) «برای کسی که بخششی می‌کند حلال نیست آن را پس بگیرد، مگر پدر در هبه‌ای که به فرزندش می‌دهد».

از جمله هدایایی که تأکید شده نباید آن را رد نمود، هدایایی است که زیاد گرانبها نیستند، و زحمت زیادی را تحمل نمی‌کنند، چون پیامبر(ص)هیچگاه بوی خوش را رد نمی‌کرد و می‌گفت: «من عرض عليه ريحان فلا يرده فإنَّه خفيف المحمل طيب الرائحة».(مسلم)

یعنی: هر کس برایش ریحانه آوردند، نباید آنرا رد کند، چون بار سبکی است و بوی خوش هم دارد.

اگر دانست هدیه حرام است، واجب است آنرا رد نماید، و اگر در آن شبهه وجود داشت، مستحب است آنرا رد کند.

واگر هدیه از طرف انسان فاجر، فاسق و یا کافری بود و با این کار می‌خواست که بر او منت بگذارد نباید آنرا قبول کند.

باید هدیه را پذیرفت اگرچه مورد پسندش هم نباشد،

هرگاه انسان خواست هدیه بدهد، باید بهترین وقت را انتخاب کند، زیرا اصحاب وقتی می‌خواستند برای پیامبر(ص) هدیه بیاورند، سعی می‌کردند در نوبت عایشه آنرا بیاورند.

وقتی کسی خواست هدیه را رد نماید، باید دلیل آنرا نیز بگوید.

 

بزرگترین هدیه، هدیه‌ای است که برای پدر و مادر فرستاده می‌شود.

پدر و مادر هم باید به فرزندانشان هدیه بدهند، منتها باید میان آنها عدالت را رعایت کنند.

از جمله بزرگترین هدایا، هدایای علمی و نصیحت است. ودلیل آن همان چیزی است که در روایتی صحیح آمده که عبدالله بن عیسی از عبدالرحمن بن ابی لیلی شنیده است که گفت: کعب بن عجره را دریافتم و گفت:عن عبد الرحمن بن أبي ليلى ، قال : لقيني كعب بن عجرة ، فقال : ألا أهدي لك هدية سمعتها من النبي صلى الله عليه وسلم فقلت : بلى ، فأهدها لي ، فقال : سألنا رسول الله صلى الله عليه وسلم فقلنا : يا رسول الله كيف الصلاة عليكم أهل البيت ؟ فإن الله قد علمنا كيف نسلم عليك ، قال : ” قولوا : اللهم صلى على محمد وعلى آل محمد ، كما صليت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم ، إنك حميد مجيد. (البخاری) نمی‌خواهی به تو هدیه بدهم که از رسول الله (ص) شنیده‌ام؟ و من گفتم: بله بفرما! و او گفت: از پیامبر(ص)پرسیدیم، یا رسول الله صلوات فرستادن بر شما اهل بیت چگونه است، زيرا خداوند شیوه سلام كردن به شما را به ما یاد داده است؟ فرمود: بگوئید: «اللهم صل على محمد وعلى آل محمد كما صليت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم… تا … إنَّك حميد مجيد».

هدیه‌ای که شخص خواستگار بعد از فسخ عقد می‌آورد، می‌توان آنرا رد کرد، اگر جزو مهریه نباشد.

نباید هدیه را بدین خاطر بدهد که بدل آن را بگیرد.

برای حاکم به هیچ وجه درست نیست که هدیه را بپذیرد؛کارمندان دولت هم نباید هدیه را قبول کنند، چون هدیه دادن به کارمند و کارگر دولت خیانت است. «هدايا العمال غلول» (احمد). خصوصاً اگر هدیه بخاطر وظیفه‌اش باشد.

………………………………………..

برگرفته از کتاب، مختصر فقه از ادله‌ی قرآن کریم و سنت صحیح وکتاب، برگزیده‌ای از آداب شرعی

نويسنده: ماجد بن سعود . ترجمه: اسحاق دبیری

منبع: پایگاه وااسلاماه

درباره ی ماموستا ایوب رزم

مطلب پیشنهادی

خانواده خوشبخت مسلمان

خانواده خوشبخت مسلمان

خانواده خوشبخت مسلمان خانواده خوشبخت مسلمان ، انس و الفت و خوی گرفتن انسان با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *